Daniil Belyaev — tadbirkor va Toshkentdagi Syntra Systems IT-kompaniyasining asoschisi. Biz u bilan jamoasi nechta ilova yaratgani haqida emas, hozir texnologiya bilan nima bo‘layotgani haqida suhbatlashdik: AI-agentlar, ilovalar va saytlar taqdiri, kasblar kelajagi, dipfeyklar va sun’iy intellektga ishonch darajalari.
Qisqacha
Suhbat Syntra Systems blogida 2026-yil 15-avgustda chiqqan. Javoblar qanday aytilgan bo‘lsa, shundayligicha keltirilgan: biz faqat sahifa tuzilishini o‘zgartirdik va mavzu bo‘yicha birlamchi manba yoki alohida maqola bo‘lgan joyda tahririyat izohini qo‘shdik.
Suhbatning birinchi qismi so‘nggi bir-ikki yilda nima o‘zgargani haqida: AI endi faqat suhbatdosh emas, u vazifalarni bajara boshlaydi.
Menimcha, ikkinchisi asta-sekin birinchisiga aylanmoqda. Dastlabki ikki yil biz asosan AI bilan gaplashdik: xat yoz, rasm yasa, mavzuni tushuntir. Endi keyingi bosqich boshlanmoqda — u nafaqat javob beradi, balki harakat qiladi.
Siz aytasiz: dam olish kunlariga Olmatida yaxshi mehmonxona top, variantlarni solishtir va eng yaxshisini tanla. Vaqt o‘tib, o‘nta saytni ochib, sharhlarni o‘qib, shakllarni to‘ldirish shart bo‘lmaydi. Bu navbatdagi rasm generatoridan qiziqroq.
Texnik jihatdan bu eng qiyin vazifa emas. Ancha qizig‘i — unda kalendar, pochta, bank xizmatlari, hujjatlar va ish tizimlariga kirish bo‘lgani. Shunda u raqamli yordamchiga aylanadi: «ertaga soat o‘nda uchrashuv, mijoz haqida ma’lumot tayyorla, yozishmani ko‘rib chiq va muhim savollarni eslat».
Bu yerda savol tug‘iladi: AI ga hayotimizga kirishga qanchalik tayyormiz. Siz haqingizda hech narsa bilmaydigan yordamchi foydasiz. Hammasini biladigani esa biroz qo‘rqitadi.
Keyin — interfeyslar haqida: odamga taksi, chipta yoki kompaniya haqida javob kerak bo‘lganda u aslida nimadan foydalanadi.
Bu eng qiziq savollardan biri. Bugungi odat shunday: taksi kerak — bitta ilova, musiqa — boshqasi, chipta — uchinchisi. Interfeys asta-sekin o‘zgarishi mumkin: qaysi ilovada qilishni o‘ylash o‘rniga odam shunchaki nima kerakligini aytadi, AI esa xizmatni o‘zi tanlaydi.
Shunda ilovalar «kapot ostidagi» infratuzilmaga, asosiy interfeys esa suhbatga aylanadi. Ilgari siz «To‘lash» tugmasini qidirardingiz. Keyin shunchaki «to‘la» deysiz.
Ular ertaga yo‘qolmaydi. Odamlar ularga qanday kelishi o‘zgaradi. Ilgari internet qidiruvdan boshlanardi: so‘rov kiritasiz, o‘nta havola olasiz va o‘qishga ketasiz. Endi odam avval AI dan so‘rab, tayyor javob olmoqda.
Biznes uchun bu jiddiy o‘zgarish: natijalarda bo‘lishning o‘zi yetarli emas. AI siz kimligingizni, nima bilan shug‘ullanishingizni va nega tavsiya qilishga arzishingizni bilishi kerak. Aslida yangi turdagi optimizatsiya paydo bo‘lmoqda — endi faqat qidiruv uchun emas, sun’iy intellekt uchun ham.
Uchinchi qism ish haqida: qaysi vazifalar mashinaga o‘tadi va odamda nima qoladi.
Ha, ammo bu yerda noto‘g‘ri talqin ko‘p. AI kasblarni emas, alohida vazifalarni olib qo‘yadi. Agar odam sakkiz soat davomida ma’lumotni bir jadvaldan boshqasiga ko‘chirsa, buni mashina qila boshlashida fojia ko‘rmayman. Kasb esa yo‘qolishi shart emas — ehtimol, u ilgari ulgurmagan ishlar bilan shug‘ullanadi.
Shunga qaramay, ba’zi kasblar kuchli o‘zgaradi. Avvalo takrorlanuvchi intellektual ish ko‘p bo‘lganlari: bazaviy tahlil, kontent, qo‘llab-quvvatlash, tarjima, hujjatlarni qayta ishlash.
Dasturchilar yo‘qolmaydi. Ammo kelajak dasturchisi va besh yil oldingi dasturchi — turli odamlar. Ilgari «men kod yoza olaman» deyish mumkin edi. Bugun bu yetarli emas.
AI dasturning ancha katta qismini yoza oladi, shuning uchun odamning qiymati «kod yoza olaman»dan «nima qurish kerakligini tushunaman»ga siljiydi. Kinoyasi shundaki, AI-dasturchi qanchalik yaxshilansa, biznesni tushunadigan va vazifani to‘g‘ri qo‘ya oladigan odam shunchalik qadrli bo‘ladi.
Foydali ko‘nikma, ammo men uni ortiqcha baholamagan bo‘lardim. Vaqt o‘tib AI oddiy inson tilini yetarlicha yaxshi tushunadi. Ancha muhimi — nima olishni istayotganingizni tushunish. Odam nimani xohlashini bilmasa, mukammal prompt ham yordam bermaydi: bu qayerga borishni bilmagan odamga Ferrari berish bilan barobar.
Mustaqillik — alohida mavzu: AI qancha ko‘p ruxsat va vositaga ega bo‘lsa, cheklovlar shuncha muhim.
U allaqachon boshlamoqda va bu ayni paytda eng qiziq va eng xavfli tendensiya. Agentlar vositalardan foydalanish, ma’lumot qidirish, dastur ishga tushirish, fayllar bilan ishlash va harakatlar zanjirini bajarish imkonini oladi. Mustaqillik qancha ko‘p bo‘lsa, ehtimoliy xato ham shuncha ko‘p. Shuning uchun savol endi faqat «AI qanchalik aqlli» emas, «uni qanchalik yaxshi nazorat qila olamiz» degani ham.
Bo‘lsa ham, hech bo‘lmasa tirbandliksiz bo‘lsin. Jiddiy aytganda, bugungi real xavf — insoniyatni yo‘q qilishga qaror qilgan robot emas, AI ga haddan tashqari ko‘p huquq berib, cheklov qo‘ymagan odam.
Tasavvur qiling: xodimga butun korporativ pochtani o‘qish, mijozlarga yozish, kompaniya pulini sarflash va fayllarni o‘chirish ruxsat etilgan. Endi tasavvur qiling, u kechayu kunduz ishlaydi va hech qachon uxlamaydi. Taxminan shuning uchun AI xavfsizligi alohida katta sohaga aylanmoqda.
Tahririyatdan O‘zbekistonda AI asosidagi tizimlar uchun chegaralar qonunda allaqachon yozilgan: 2026-yil 21-yanvardagi O‘RQ-1115-son qonun «Axborotlashtirish to‘g‘risida»gi qonunni 7-1-modda bilan to‘ldirdi. Sun’iy intellekt yordamida yaratilgan axborot resurslari va uning asosida ishlaydigan tizimlar insonga, uning hayoti, sog‘lig‘i, erkinligi, sha’ni va qadr-qimmatiga zarar yetkazmasligi hamda boshqa ajralmas huquqlarini buzmasligi kerak.
Keyingi qism AI ekran chegarasidan chiqishi haqida: robototexnika, avtomobillar va kiyiladigan qurilmalarga.
Men eng ko‘p shuni kutaman. Robotlar kompyuterdagi AI dan murakkabroq: AI matnda xato qilsa, kulgili xat chiqadi. Robot esa jismonan xato qiladi va bu qimmatga tushadi.
Ammo AI va robototexnika birikmasi haqiqatan qiziq: AI atrofdagi dunyoni tushunishni o‘rganadi, robot esa unga ta’sir qilish imkonini oladi. Shuning uchun AI ekranlardan robotlar, avtomobillar, qurilmalar va kiyiladigan elektronikaga faol ko‘chmoqda.
Yaqin yillarda bunga pul tikmagan bo‘lardim. Ammo smartfon texnologiya bilan muloqotning asosiy usuli bo‘lishdan to‘xtashi mumkin. AI-ko‘zoynaklar, doimiy ovozli boshqaruvli qurilmalar va yangi kiyiladigan elektronika allaqachon paydo bo‘lmoqda.
G‘oya oddiy: nima kerakligini shunchaki aytish mumkin bo‘lsa, nega har safar telefonni olib, ilovani ochib, beshta tugmani bosish kerak. Telefon asta-sekin asosiy interfeysdan interfeyslardan biriga aylanadi.
Bu yerda suhbat ishonchga borib taqaladi: odam qayerda qarorni mashinaga beradi va qayerda uni o‘zi tasdiqlashni istaydi.
Hammasini emas. Odamlar nazoratni yaxshi ko‘radi. Hech kim ertalab uyg‘onib, AI unga Ulan-Batorga chipta sotib olganini bilishni istamaydi — chunki u buni «ideal dam olish yo‘nalishi» deb hisoblabdi.
Shuning uchun kelajak to‘liq avtonomlik emas, ishonch darajalari haqida bo‘ladi. «Variantlarni top» — o‘zim ham qila olaman. «Eng yaxshisini tanla» — ishonsa bo‘ladi. «Yuz dollarga sotib ol» — ehtimol, bu ham. «O‘n ming sarfla» — bu yerda insonning «ishonchingiz komilmi?» degani eshitilgani ma’qul.
Bu katta muammo. Biz fotosurat yoki videoni voqea sodir bo‘lganining dalili deb bilishga o‘rganganmiz. Bu davr tugamoqda. Faqat kontentni emas, manbani tekshirish tobora muhim bo‘lmoqda.
Menimcha, tez orada biz fotosuratning o‘ziga emas, raqamli imzoga, fayl kelib chiqishiga va tasdiqlangan manbaga ko‘proq ishonamiz. Ilgari savol «bu rostmi?» edi. Tez orada ikkinchisi qo‘shiladi: «buning rostligini qayerdan bilamiz?».
Tahririyatdan Fayl kelib chiqishini tekshirish endi g‘oya emas, standart. C2PA konsorsiumi Content Credentials spetsifikatsiyalarini chiqardi: faylga u qanday yaratilgani va nima qilingani haqidagi imzolangan tarix biriktiriladi va bu tarixni dasturiy yo‘l bilan tekshirish mumkin.
Yakunda — asoschining o‘zini nima hayratga solishi va u IT dan tashqaridagi odamlarga nimani maslahat berishi haqida.
Muayyan texnologiya emas, o‘zgarishlar tezligi. Ilgari katta texnologiya bir necha yilda bir marta paydo bo‘lardi. Endi ertalab yangiliklarni ochib, bir oy oldin fantastika bo‘lib tuyulgan narsani ko‘rish mumkin. Yaqinda AI asosan chat-bot edi, endi biz agentlar, qurilmalardagi AI va robototexnikani muhokama qilmoqdamiz. Hatto soha ichida ham doim qayta o‘qish kerak.
AI kuchliroq bo‘lgan joyda u bilan raqobatlashishga urinmaslik. U bilan ishlashni o‘rgangan ma’qul. Dasturchi yoki texnogik bo‘lish shart emas — texnologiyadan vosita sifatida foydalanishni o‘rganish kerak. Qachonlardir hamma qidiruv, smartfon va bank ilovasidan foydalanishni o‘rgangani kabi. Faqat endi «menga ma’lumot top» o‘rniga «buni men uchun qil» paydo bo‘ladi. Bu odatga hammamiz hali ko‘nikishimiz kerak.
Tuxum tugaganini bildiruvchi xabar yuboradigan aqlli muzlatgichlarni. Tuxumim tugaganini sun’iy intellektsiz ham bilaman. Muzlatgich uni o‘zi buyurtma qilsa, to‘lasa va kuryerni kutib olsa — o‘shanda gaplashamiz.
Suhbat bir necha yillik istiqbol haqida, ammo uning ayrim mavzulari allaqachon oddiy ish vazifasiga aylangan. Quyida ularni qayerda batafsil yoritganimiz ko‘rsatilgan.
| Suhbatdagi mavzu | Qayerda batafsil yoritilgan |
|---|---|
| Mijozlarga javob beradigan yordamchi | Biznes uchun AI-assistentlar va chat-botlar |
| AI ning pochta, hujjatlar va ish tizimlariga kirishi | Kompaniyada AI xavfsizligi |
| Neyrotarmoqlar tushunishi kerak bo‘lgan sayt | GEO-optimizatsiya: ChatGPT va Gemini javoblariga qanday tushish mumkin |
| Kompaniya AI javoblarida qancha tilga olinishini o‘lchash | AI-ko‘rinuvchanlik hisoboti |
Biz Syntra Systems’da bunday yechimlarni aniq jarayonlarga moslab yig‘amiz: sizning hujjatlaringiz bo‘yicha mijozlarga javob beradigan assistent, kiruvchi arizalar va qog‘ozlarni saralash, modelni CRM va kirish qoidalari bilan bog‘lash. Ish modeldan emas, jarayonlarni tahlil qilishdan boshlanadi.
Xizmat sahifasidagi eng yaqin kirish nuqtasi — jarayonlarning AI-auditi, 400 $: AI uchun jarayonlar ro‘yxati, avtomatlashtirish sxemasi va ustuvorliklar bilan joriy etish rejasi.
Vazifangizni muhokama qilamiz
Nima qilish kerakligini yozing — muddat va narxni baholab, yechim taklif qilamiz.
Daniil Belyaev — tadbirkor va Toshkentdagi Syntra Systems IT-kompaniyasining asoschisi, kompaniya IT Park rezidenti. Kompaniya AI yechimlari va avtomatlashtirish, CRM va ERP, saytlar va platformalar, Telegram-botlar, mobil ilovalar hamda kiberxavfsizlik bilan shug‘ullanadi. Suhbat kompaniya blogida 2026-yil 15-avgustda chiqqan.
Chat-bot matn bilan javob beradi, agent esa harakat qiladi: vositalardan foydalanadi, ma’lumot qidiradi, fayllar bilan ishlaydi va harakatlar zanjirini natijagacha olib boradi. Xavf ham shundan: botning xatosi — muvaffaqiyatsiz javob, agentning xatosi — bajarilgan va ortga qaytarish kerak bo‘lgan harakat.
Bu — qaysi harakatni AI o‘zi bajarishi va qaysi birini odam tasdiqlashi haqidagi qoida. Suhbatda bu shunday yangraydi: «Variantlarni top» — o‘zim ham qila olaman. «Eng yaxshisini tanla» — ishonsa bo‘ladi. «Yuz dollarga sotib ol» — ehtimol, bu ham. «O‘n ming sarfla» — bu yerda insonning «ishonchingiz komilmi?» degani eshitilgani ma’qul.
Rasmning o‘zini emas, uning kelib chiqishini tekshirgan ishonchliroq. C2PA konsorsiumi Content Credentials formatini tavsifladi: faylga u nima bilan yaratilgani va unga nima qilingani haqidagi imzolangan tarix biriktiriladi. Bunday ma’lumot ko‘z bilan aniqlashdan farqli o‘laroq, dasturiy yo‘l bilan tekshiriladi.
Avvalo saytda mijoz savollariga tushunarli javoblar bo‘lishi kerak: nima bilan shug‘ullanasiz, kim uchun, qancha turadi va ish qanday tashkil etilgan. Keyin — neyrotarmoqlar kompaniya haqida aynan nima deyayotganini kuzatish va buni muntazam o‘lchash. Bu GEO-optimizatsiya va AI-ko‘rinuvchanlik hisoboti haqidagi maqolalarda batafsil yoritilgan.
Taxminan keng huquqli xodimga qo‘yiladigan cheklovlar: alohida hisob yozuvi, minimal zarur ruxsatlar, harakatlar jurnali va pul, tarqatmalar hamda ma’lumotni o‘chirish bilan bog‘liq amallarni odam tasdiqlashi. Aynan nimani tekshirish kerakligi kompaniyada AI xavfsizligi haqidagi materialda yoritilgan.
